UE i Kazachstan podpisały horyzontalną umowę lotniczą. Więcej swobody dla europejskich przewoźników

Umowę podpisano w Brukseli podczas oficjalnej wizyty prezydenta Kazachstanu Kasyma-Żomarta Tokajewa w instytucjach Unii Europejskiej. Sygnatariuszami dokumentu byli komisarz Unii Europejskiej ds. zrównoważonego transportu i turystyki Apostolos Tzitzikostas oraz minister transportu Kazachstanu Nurlan Sauranbajew. Porozumienie jest efektem wieloletnich negocjacji prowadzonych w ramach unijnej polityki zewnętrznej w lotnictwie, której celem jest dostosowanie relacji z państwami trzecimi do zasad funkcjonowania jednolitego rynku lotniczego.

Czym jest umowa horyzontalna?

Horyzontalne umowy lotnicze są narzędziem stosowanym przez Unię Europejską od ponad dwóch dekad. Ich geneza sięga wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2002 roku, który uznał, że zawarte przez państwa członkowskie dwustronne umowy lotnicze naruszają prawo wspólnotowe w zakresie tzw. klauzul narodowościowych.

Większość tradycyjnych umów o komunikacji lotniczej przewidywała bowiem, że dane państwo może wyznaczyć do wykonywania przewozów wyłącznie przewoźnika będącego własnością lub pozostającego pod skuteczną kontrolą jego obywateli. Takie rozwiązanie było zgodne z klasycznym modelem regulacji lotnictwa cywilnego, lecz przestało odpowiadać realiom wspólnego rynku europejskiego, na którym linie lotnicze coraz częściej działają w strukturach międzynarodowych grup kapitałowych.

Przykładowo, przewoźnik posiadający certyfikat wydany w Polsce może należeć do inwestora z innego państwa członkowskiego i mimo to pozostaje przewoźnikiem unijnym. Bez odpowiednich zmian w umowach dwustronnych mógłby jednak napotkać ograniczenia przy wykonywaniu połączeń do państw trzecich. Nowa umowa z Kazachstanem usuwa właśnie tego rodzaju przeszkody. Oznacza to, że wszystkie linie lotnicze posiadające ważny certyfikat przewoźnika lotniczego (AOC) wydany przez odpowiednie państwo członkowskie będą mogły korzystać z praw przewozowych wynikających z obowiązujących umów dwustronnych, niezależnie od swojej struktury właścicielskiej.

Co zmienia porozumienie?

Podpisany dokument nie tworzy nowego rynku lotniczego ani nie przyznaje dodatkowych praw przewozowych. Nadal obowiązywać będą limity częstotliwości, liczby przewoźników czy kierunków określone w dwustronnych umowach między Kazachstanem a poszczególnymi państwami członkowskimi. Zmianie ulega natomiast sposób wyznaczania przewoźników. Dotychczas każde państwo mogło wskazać jedynie „narodowe” linie lotnicze. Po wejściu w życie umowy możliwe będzie wyznaczenie dowolnego przewoźnika unijnego posiadającego certyfikat wydany przez dane państwo. Z perspektywy rynku oznacza to zwiększenie elastyczności dla grup lotniczych funkcjonujących w kilku krajach Unii Europejskiej oraz usunięcie potencjalnych sporów prawnych związanych z interpretacją przepisów dotyczących własności przewoźników.

Nowe porozumienie ma zapewnić wszystkim kwalifikującym się przewoźnikom z Unii Europejskiej równe warunki dostępu do rynku Kazachstanu. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy europejskie grupy lotnicze coraz częściej zarządzają flotami i siatkami połączeń w sposób ponadnarodowy. Dzięki większej pewności prawnej przewoźnicy będą mogli łatwiej planować rozwój działalności komercyjnej oraz inwestycje związane z uruchamianiem nowych tras. Korzyści mogą odnieść także pasażerowie, którzy w dłuższej perspektywie mogą liczyć na większą konkurencję, szerszą ofertę przewozową oraz atrakcyjniejsze ceny biletów.

Znaczenie umowy wykracza również poza sam sektor lotniczy. Kazachstan pozostaje największą gospodarką Azji Centralnej i ważnym partnerem handlowym Unii Europejskiej. Rosnąca wymiana gospodarcza oraz rozwój połączeń logistycznych zwiększają zapotrzebowanie na sprawny transport lotniczy zarówno w segmencie pasażerskim, jak i cargo.

Polska również objęta porozumieniem

Umowa obejmuje siedemnaście państw członkowskich, które posiadają obecnie obowiązujące dwustronne umowy lotnicze z Kazachstanem. Są to Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Niderlandy, Niemcy, Polska, Szwecja oraz Węgry. Dla Polski porozumienie oznacza przede wszystkim dostosowanie obowiązującej umowy do prawa unijnego. W praktyce stworzy ono możliwość wyznaczenia do wykonywania przewozów nie tylko przewoźnika o tradycyjnej strukturze własnościowej, lecz każdego przewoźnika posiadającego polski certyfikat operatora lotniczego i spełniającego wymogi prawa Unii Europejskiej.

Podpisanie umowy wpisuje się w coraz intensywniejszą współpracę pomiędzy Brukselą a Astaną. W ostatnich latach Kazachstan stał się jednym z najważniejszych partnerów eurowspólnoty w Azji Centralnej, zwłaszcza w obszarze surowców krytycznych, energetyki, rozwoju infrastruktury transportowej oraz projektu Transkaspijskiego Międzynarodowego Szlaku Transportowego (Middle Corridor). Rozwój tego korytarza nabrał szczególnego znaczenia po rosyjskiej agresji na Ukrainę, gdy część przewozów pomiędzy Europą i Azją zaczęła omijać terytorium Federacji Rosyjskiej. W konsekwencji rośnie także znaczenie Kazachstanu jako regionalnego węzła transportowego, co przekłada się również na rozwój połączeń lotniczych.

To nie jest jeszcze „otwarte niebo”

Warto podkreślić, że podpisane porozumienie nie jest umową o kompleksowej liberalizacji rynku lotniczego. Nie oznacza swobody wykonywania przewozów pomiędzy wszystkimi punktami-portami lotniczymi w Unii Europejskiej i Kazachstanie ani automatycznego zniesienia ograniczeń dotyczących liczby przewoźników czy częstotliwości lotów.

Takie rozwiązania wprowadzają dopiero unijne umowy lotnicze o „otwartym niebie” z państwami trzecimi, które regulują również kwestie bezpieczeństwa, ochrony środowiska, konkurencji czy ochrony konsumentów. Horyzontalna umowa stanowi jednak ważny etap prowadzący do dalszego pogłębiania współpracy lotniczej i zapewnia zgodność obowiązujących relacji z prawem Unii Europejskiej. Przed wejściem w życie dokument musi jeszcze zostać ratyfikowany zgodnie z procedurami obowiązującymi zarówno w Unii Europejskiej, jak i w Kazachstanie.